مدیریت ریسک و بحران

آخرین بروزرسانی : ۱۴۰۵/۷/۱۴

مدیریت ریسک به فرآیندی گفته می‌شود که در آن خطرهای احتمالی شناسایی، بررسی و برای کنترل پیامدهای آن‌ها برنامه‌ریزی می‌شود. هیچ کسب‌وکاری کاملاً بدون ریسک نیست و فعالیت اقتصادی همیشه با مقدار مشخصی از عدم اطمینان همراه است. تغییر شرایط اقتصادی، کاهش فروش، مشکلات عملیاتی، خطای انسانی و تغییر رفتار مشتری نمونه‌هایی از ریسک‌های احتمالی هستند. اولین مرحله مدیریت ریسک، شناسایی خطرهایی است که می‌توانند روی اهداف سازمان تأثیر بگذارند. اگر یک ریسک شناسایی نشود، معمولاً آمادگی سازمان برای مقابله با پیامدهای آن نیز کمتر خواهد بود. پس از شناسایی ریسک، احتمال وقوع و میزان اثر آن باید بررسی شود. همه ریسک‌ها اهمیت یکسانی ندارند و منابع سازمان باید بیشتر روی موارد مهم‌تر متمرکز شوند. یک مشکل کم‌احتمال اما بسیار پرهزینه ممکن است به اندازه یک مشکل پرتکرار مورد توجه قرار بگیرد. ارزیابی ریسک به مدیر کمک می‌کند خطرهای مختلف را بر اساس اهمیت آن‌ها اولویت‌بندی کند. پس از اولویت‌بندی، باید مشخص شود برای هر ریسک چه اقدامی می‌توان انجام داد. در بعضی موارد بهترین روش، جلوگیری از ایجاد ریسک است و در بعضی شرایط باید اثر آن کاهش پیدا کند. گاهی نیز می‌توان بخشی از ریسک را با استفاده از قرارداد یا بیمه به طرف دیگری منتقل کرد. پذیرش ریسک نیز یکی از گزینه‌هاست، به‌خصوص زمانی که هزینه کنترل آن بیشتر از پیامد احتمالی باشد. تصمیم درباره نحوه برخورد با ریسک باید بر اساس اطلاعات و شرایط واقعی سازمان گرفته شود. مدیریت ریسک فقط مربوط به مشکلات مالی نیست و موضوعات انسانی، فناوری، عملیاتی و اعتباری را نیز شامل می‌شود. ریسک منابع انسانی می‌تواند شامل از دست دادن کارکنان کلیدی یا کمبود نیروی متخصص باشد. ریسک فناوری نیز ممکن است به خرابی سیستم‌ها، از دست رفتن اطلاعات یا اختلال در خدمات مربوط شود. ریسک عملیاتی به مشکلاتی مربوط می‌شود که در فرآیندهای روزمره سازمان ایجاد می‌شوند. ریسک مالی نیز می‌تواند از عواملی مانند نوسان درآمد، افزایش هزینه‌ها یا مشکلات نقدینگی ایجاد شود. تغییرات بازار نیز می‌تواند جایگاه یک کسب‌وکار را تحت تأثیر قرار دهد و باعث کاهش تقاضا یا افزایش رقابت شود. برنامه تداوم کسب‌وکار یکی از ابزارهایی است که به سازمان کمک می‌کند در شرایط بحرانی فعالیت‌های مهم خود را ادامه دهد. داشتن برنامه جایگزین برای فرآیندهای حساس می‌تواند زمان واکنش سازمان در شرایط دشوار را کاهش دهد. مدیریت بحران با مدیریت ریسک ارتباط نزدیکی دارد، اما تمرکز آن بیشتر روی شرایطی است که یک حادثه یا مشکل جدی رخ داده است. ثبت و بررسی حوادث گذشته نیز می‌تواند به شناسایی ریسک‌های جدید و جلوگیری از تکرار اشتباه‌ها کمک کند. آموزش کارکنان نیز یکی از روش‌های کاهش بعضی ریسک‌هاست، زیرا خطای انسانی در بسیاری از فرآیندها نقش دارد. ایجاد دستورالعمل‌های روشن می‌تواند احتمال اشتباه در فعالیت‌های حساس را کاهش دهد. کنترل‌های داخلی نیز برای شناسایی و کاهش برخی ریسک‌های مالی و عملیاتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. مدیریت ریسک باید بخشی از تصمیم‌گیری روزمره سازمان باشد و نباید فقط هنگام وقوع بحران مورد توجه قرار گیرد. مدیران باید هنگام اجرای یک پروژه یا تصمیم جدید، پیامدهای احتمالی آن را نیز بررسی کنند. ارزیابی ریسک باید به صورت دوره‌ای تکرار شود، زیرا شرایط کسب‌وکار در طول زمان تغییر می‌کند. یک ریسک که امروز اهمیت زیادی ندارد ممکن است در آینده با تغییر شرایط به یک تهدید جدی تبدیل شود. استفاده از داده‌ها و گزارش‌های واقعی می‌تواند دقت ارزیابی ریسک را افزایش دهد. در کنار تهدیدها، مدیریت ریسک می‌تواند به شناسایی فرصت‌ها نیز کمک کند، زیرا تغییرات بازار همیشه فقط جنبه منفی ندارند. سازمانی که ریسک‌های خود را بهتر می‌شناسد، معمولاً می‌تواند با اطمینان بیشتری درباره فرصت‌های جدید تصمیم بگیرد. مدیریت ریسک برای مدیران، صاحبان کسب‌وکار، مدیران پروژه و کارشناسان حوزه‌های مختلف کاربرد دارد. هدف آن حذف کامل تمام خطرها نیست، زیرا چنین کاری در بسیاری از فعالیت‌ها امکان‌پذیر نیست. هدف اصلی این است که ریسک‌های مهم شناخته شوند و سازمان برای مقابله با پیامدهای آن‌ها آمادگی داشته باشد. تصمیم‌گیری بر اساس ریسک می‌تواند از بسیاری از خسارت‌های قابل‌پیشگیری جلوگیری کند و آمادگی سازمان را افزایش دهد. یک سیستم مناسب مدیریت ریسک باید با اندازه، نوع فعالیت و شرایط واقعی هر سازمان هماهنگ باشد. در نهایت، مدیریت ریسک یعنی شناختن اتفاقاتی که ممکن است مسیر کسب‌وکار را تحت تأثیر قرار دهند و آماده بودن برای کنترل یا کاهش پیامدهای آن‌ها...

جلسات دوره

بخش ۱

شناسایی و طبقه‌بندی ریسک

بخش ۲

تحلیل و ارزیابی احتمال و اثر ریسک

بخش ۳

برنامه‌ریزی واکنش و کنترل ریسک